Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łukowskiej

 Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łukowskiej zostało utworzone 23 czerwca 1957 roku podczas Zjazdu Wychowawców i Wychowanków Łukowskich Szkół Średnich. Myśl zorganizowania tego zjazdu narodziła się w lutym 1957 roku w warszawskim środowisku byłych absolwentów łukowskich placówek oświatowych. Właśnie na zjeździe postanowiono powołać do życia Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łukowskiej. Plany te zostały zrealizowane.

Nowo powołane stowarzyszenie skupia do dnia dzisiejszego mieszkańców Ziemi Łukowskiej, a także jej sympatyków. Celem towarzystwa jest dążenie do gospodarczej i kulturalnej aktywizacji miasta i powiatu łukowskiego, utrwalanie dorobku kulturalnego i literackiego oraz zabezpieczenie i zachowanie pamiątek historycznych znajdujących się na terenie miasta i powiatu. Do osiągnięcia tych celów towarzystwo zmierza w różny sposób. Organizuje prelekcje, odczyty i inne imprezy poświęcone kulturze i historii regionu, zbiera informacje o zabytkach historycznych z terenu miasta i powiatu.

Podstawowym dokumentem, w oparciu o który funkcjonuje towarzystwo jest statut. Został on uchwalony podczas zjazdu założycielskiego tj. w 1957 roku. W rok później wybrano pierwszy – historyczny Zarząd. Przewodniczył mu lekarz Ryszard Kaszubski. Zarząd odgrywa ważną rolę wykonawczą i jest odpowiedzialny za bieżącą działalność. Jego kadencja trwa cztery lata. Organem kontrolnym jest Komisja Rewizyjna, zaś władzą najwyższą Walne Zebranie, które zbiera się po upływie kadencji Zarządu. W wypadkach nadzwyczajnych można zwołać Nadzwyczajne Walne Zebranie.

 W pierwszym okresie działalności, przypadającym na lata 1957 – 1967 przeprowadzono wiele działań mających na celu realizację zadań statutowych. Towarzystwo odegrało ważną rolę w powstaniu Muzeum Regionalnego w Łukowie i Muzeum im. Henryka Sienkiewicza w Woli Okrzejskiej, odbyła się też sesja naukowa poświęcona dziejom Ziemi Łukowskiej. Owocem tego sympozjum było opracowanie wydawnictwa zatytułowanego „Z przeszłości Ziemi Łukowskiej”. Wydano je w 1959 roku w Lublinie, a redaktorem naukowym był Ryszard Orłowski. Z innych ciekawych inicjatyw realizowanych w tym okresie warto wymienić: sadzenie drzewek pod przyszły park, bezpłatne badania ludności prowadzone przez miejscowych lekarzy, nawiązywanie kontaktów z Towarzystwami Regionalnymi w Puławach i Łowiczu, zlecenie opracowania monografii Łukowa ( ukazała się ona w 1962 roku autorstwa Ryszarda Orłowskiego i Józefa Szaflika), rozpoczęcie prac przy odbudowie Pomnika Powstańców z 1863 roku, zbieranie eksponatów dla Muzeum Ziemi Łukowskiej, rejestrowanie i fotografowanie zabytków historycznych i kulturalnych Ziemi Łukowskiej, odczyty i prelekcje w różnych instytucjach kultury, ogłaszanie konkursów, remont Kopca Henryka Sienkiewicza, rozpoczęcie budowy szpitala miejskiego. W tym początkowym okresie działalności towarzystwo liczyło 204 członków.

W 1967 roku funkcję przewodniczącego towarzystwa objął obecny dyrektor Muzeum Regionalnego w Łukowie Longin Kowalczyk. Stowarzyszenie i muzeum współpracowały m.in. przy organizacji wystaw muzealnych, obchodach rocznic narodowych, otwieraniu w szkołach Izb Pamięci Narodowej. Współpraca ta trwa do dnia dzisiejszego. Z inicjatywy Zarządu towarzystwa odbyły się w 1968 roku Dni Łukowa. Wypada zauważyć, że były to pierwsze tego typu uroczystości od czasów poprzedzających wybuch II wojny światowej. Warto również wspomnieć o współdziałaniu z łukowskim Oddziałem PTTK, które datuje się od końca lat 70 – tych XX wieku. Wyrazem tej współpracy były informatory, rajdy turystyczne, a także utworzenie rezerwatu przyrodniczo – geologicznego „Kra Jurajska” w Gołaszynie o powierzchni 8 hektarów. Miało to miejsce w 1980 roku. Dużo miejsca poświęcano sesjom historycznym. Jedna z nich odbyła się w Liceum Ogólnokształcącym im. Tadeusza Kościuszki w Łukowie i dotyczyła związanego z Ziemią Łukowską patrioty Karola Levittoux.

 Od początku lat 80 – tych XX wieku prowadzono aktywną działalność zmierzającą do kulturalnej aktywizacji społeczeństwa Łukowa i okolic. Opiekowano się mogiłami wojennymi, odbywały się odczyty w Klubie „Apis”, należącym do Łukowskiej Spółdzielni Mieszkaniowej, prowadzono także prace przygotowawcze do obchodów 750 – lecia Łukowa. Towarzystwo było czynnie zaangażowane przy opracowywaniu projektu „Słownik ludzi zasłużonych dla kultury Mazowsza i Podlasia w XIX i XX wieku”. Rozpoczęto również wydawanie „Zeszytów Łukowskich”. W założeniu Zespołu Redakcyjnego miały one być poświęcone kulturze i historii Ziemi Łukowskiej. W latach 1983 – 1989 ukazało się 15 numerów tego wydawnictwa. Odbywały się więc prelekcje, odczyty, wystawy o różnorodnej tematyce.

Ciekawą inicjatywą było zorganizowanie w 1981 roku III Wojewódzkiego Sejmiku Towarzystw Społeczno – Kulturalnych województwa siedleckiego. Towarzystwo aktywnie włączyło się w prace przy budowie Pomnika Czynu Bojowego Kleeberczyków w Woli Gułowskiej. Oddano go do użytku 8 października1989 roku w 50 rocznicę Ostatniej Bitwy Polskiego Września. W tym samym roku ukazało się zbiorcze opracowanie materiałów z sesji historycznej, jaka odbyła się w ramach obchodów 750 – lecia Łukowa w 1983 roku i dotyczyła dziejów miasta w XIX i XX wieku. Członkowie towarzystwa odegrali ważną rolę w pracach Społecznego Komitetu Obchodów 71 Rocznicy Odzyskania Niepodległości. Doszło wówczas do ponownego wmurowania, odsłonięcia i poświęcenia tablicy na frontowej ścianie budynku Urzędu Miasta w Łukowie ku czci poległych żołnierzy Polskiej Organizacji Wojskowej z terenów powiatu łukowskiego. Ocenia się, że pod koniec lat 80 – tych XX wieku w pracach towarzystwa uczestniczyło około 56 członków.

 W latach 90 – tych kontynuowano prace statutowe. 3 maja 1991 roku towarzystwo współuczestniczyło w uroczystości ponownego wmurowania, odsłonięcia i poświęcenia tablicy pamiątkowej w 200 – setną Rocznicę Uchwalenia Konstytucji 3 – go Maja. Z innych działań godne uwagi jest wydanie nowoczesnego planu miasta w 1992 roku, uczestnictwo w obchodach 100 – lecia Ochotniczej Straży Pożarnej w Łukowie, wydanie drukiem pracy Zenona Wolskiego „Łuków i Ziemia Łukowska. Kalendarium 1233 – 1994” (wydawnictwo kontynuowano w latach kolejnych), współpraca z instytucjami kultury, konkursy, rajdy turystyczne. W 1997 roku przypadł jubileusz 40 – lecia towarzystwa.

W ostatnich latach Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łukowskiej stara się nawiązywać swą działalnością do wcześniejszych dokonań. W 2005 roku wydano pocztówki przedstawiające zabytkowe, a w niektórych przypadkach nieistniejące już obiekty w mieście. Po 17 latach przerwy wznowiono druk „Zeszytów Łukowskich”. Do 2016 roku wydano 9 numerów tej publikacji , popularyzując najważniejsze wydarzenia historyczne naszego regionu. TPZŁ we współdziałaniu z innymi instytucjami kulturalnymi tj. Muzeum Regionalne w Łukowie, Łukowski Ośrodek Kultury organizuje sesje popularnonaukowe skierowane szczególnie do młodzieży szkolnej oraz konkursy plastyczne, fotograficzne oraz konkursy wiedzy o regionie. W 2007 roku Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łukowskiej obchodziło 50-lecie istnienia. Z tej okazji Telewizja Master TV nakręciła program podsumowujący pół wieku naszej historii. 5 września 2014 roku odbyło się Nadzwyczajne Walne Zebranie członków TPZŁ. Wybrano wówczas Zarząd, który funkcjonuje do dnia dzisiejszego. Tworzą go:

  • Agnieszka Szaniawska – prezes,
  • Grzegorz Osial – wiceprezes,
  • Marta Mućka – sekretarz,
  • Cezary Miazek – skarbnik,
  • Grzegorz Kochański – członek,
  • Anna Sposób – Małkińska – członek.